5 valkuilen bij de overstap van vast naar zzp als beleidsadviseur

Steeds meer beleidsadviseurs bij gemeenten ruilen hun vaste aanstelling in voor een zzp-praktijk. Hogere tarieven, meer regie over je opdrachten, geen ambtelijke hiërarchie boven je — de aantrekkingskracht is duidelijk. Maar de overstap is voor een beleidsadviseur anders dan voor bijvoorbeeld een ICT'er of financieel specialist: je werkt vaak intensief samen met een vast team, zit in dezelfde overlegstructuren als je voormalige collega's en je opdrachtgever is precies de partij die de Belastingdienst dit jaar extra scherp in de gaten houdt. Dit zijn de vijf valkuilen die we bij Smito het vaakst zien — en hoe je ze voorkomt.

1. Je onderschat het risico op schijnzelfstandigheid

Het handhavingsmoratorium op de Wet DBA is voorbij. Sinds 1 januari 2025 kan de Belastingdienst weer naheffen, en vanaf 1 januari 2026 zijn ook vergrijpboetes mogelijk — tot 100% van de naheffing — als sprake is van opzet of grove schuld, bijvoorbeeld wanneer een gemeente eerdere waarschuwingen negeert. Verzuimboetes volgen pas na 2026. Dat klinkt als een geleidelijke opbouw, en dat is het ook, maar het betekent niet dat je nu niets te vrezen hebt: de teller voor navordering loopt al sinds 1 januari 2025.

2. Je blijft in de praktijk hetzelfde werk doen, op dezelfde plek

De meest voorkomende valkuil is ook de simpelste: je tekent een zzp-contract, maar je zit nog steeds op dezelfde afdeling, achter hetzelfde bureau, werkt volgens dezelfde werktijden en krijgt inhoudelijke opdrachten van je oud-leidinggevende. Dat is precies het patroon waar de Belastingdienst op controleert. Vraag jezelf bij elke opdracht af: bepaal ik zelf hoe en wanneer ik het werk doe, loop ik ondernemersrisico, en heb ik daadwerkelijk andere opdrachtgevers naast deze gemeente? Kun je die drie vragen niet volmondig met ja beantwoorden, dan loop je risico — ook al staat er "zzp" op je contract.

3. Je gaat akkoord met een uurtarief zonder de nieuwe VBAR-grens te kennen

De Wet VBAR (rechtsvermoeden van arbeidsovereenkomst op basis van uurtarief) is inmiddels definitief aangenomen door zowel Tweede als Eerste Kamer. De grens ligt op €38 per uur (peildatum 1 januari 2026). Werk je voor een lager tarief, dan kun je straks een rechtsvermoeden van werknemerschap inroepen — de bewijslast dat je wél zelfstandig bent, verschuift dan naar de gemeente als opdrachtgever. Let op: de exacte ingangsdatum staat nog niet vast, die wordt pas bij koninklijk besluit bepaald. Werken onder €38 blijft op dit moment gewoon legaal als je aantoonbaar zelfstandig bent, maar het is wel een tarief om als ondergrens in je achterhoofd te houden bij een gemeente-opdracht.

4. Je vergeet dat gemeenten zelf onder een vergrootglas liggen

Overheidsorganisaties zijn geen neutrale toeschouwer in dit dossier — ze zijn zelf onderwerp van extra aandacht. De Belastingdienst kijkt in 2026 nadrukkelijk naar overheidswerkgevers, mede omdat de Rijksoverheid een voorbeeldfunctie heeft. Medio 2025 telde de Rijksoverheid naar schatting nog zo'n 1.300 schijnzelfstandigen, ondanks een eigen nuldoelstelling per 1 januari 2026. Voor jou als beleidsadviseur betekent dit dat de gemeente waarschijnlijk zelf ook scherper is gaan kijken naar hoe zzp-opdrachten worden vormgegeven — verwacht dus concrete afspraken over resultaat, planning en vervanging, in plaats van een informele voortzetting van je oude baan.

5. Je regelt de randvoorwaarden niet vóór je begint

De juridische kant is maar de helft van het verhaal. Wie overstapt zonder de praktische kant op orde te hebben, loopt achteraf tegen vervelende verrassingen aan. Regel in elk geval:

• Inschrijving bij de KVK en een beroepsaansprakelijkheidsverzekering, ook als je "alleen maar advies" geeft.
• Een arbeidsongeschiktheidsverzekering (AOV) of bewust gekozen alternatief — als zzp'er heb je geen vangnet bij ziekte.
• Meerdere (potentiële) opdrachtgevers, ook al werk je nu fulltime voor één gemeente — dit versterkt je positie als zelfstandige.
• Een heldere overeenkomst van opdracht met resultaatafspraken, in plaats van een inspanningsverplichting die op een arbeidsovereenkomst lijkt. Let op: de webmodule beoordeling arbeidsrelatie heeft geen juridische status — een ingevulde webmodule is dus geen garantie.
• Een reële uurtarief-onderbouwing, waarbij je de €38-grens van de VBAR als ijkpunt gebruikt, ook al is die grens nog niet officieel ingegaan.

De overstap van vast naar zzp kan voor een beleidsadviseur bij de gemeente een goede zet zijn — mits je hem bewust maakt. Wie de bovenstaande vijf valkuilen kent en voorkomt, start niet alleen met een schoner dossier richting de Belastingdienst, maar ook met een steviger positie richting opdrachtgevers. Bij Smito matchen we beleidsadviseurs dagelijks met opdrachten bij gemeenten en zien we deze valkuilen — en de oplossingen ervoor — in de praktijk.