Wet DBA en Wet VBAR in 2026: wat verandert er voor zzp'ers?

De Wet DBA is al jaren een bron van onzekerheid voor zzp'ers en opdrachtgevers. Sinds 1 januari 2026 verandert er iets fundamenteels: de Belastingdienst kan weer daadwerkelijk boetes opleggen. Tegelijkertijd ligt er een nieuw wetsvoorstel, de Wet VBAR, dat de spelregels verder moet verduidelijken. Hieronder lees je wat er concreet verandert en wat dat voor jou betekent.

Handhaving Wet DBA: wat is er per 1 januari 2026 veranderd?

Het handhavingsmoratorium op de Wet DBA eindigde al per 1 januari 2025. Vanaf 1 januari 2026 gaat de Belastingdienst een stap verder: bij opzet of grove schuld kan een vergrijpboete worden opgelegd. Verzuimboetes volgen pas vanaf 1 januari 2027.

Er geldt een overgangsperiode tot 2030: tussen 2025 en 2029 kan de Belastingdienst in principe alleen naheffen over de periode vanaf 1 januari 2025, tenzij er sprake is van kwaadwillendheid. Pas vanaf 2030 geldt de volledige navorderingstermijn van vijf jaar. In de praktijk beginnen veel controles dit jaar nog met een informatief bedrijfsbezoek in plaats van direct een boekenonderzoek — een gedeeltelijk verlengde "zachte landing".

Waarom gemeenten en overheidsorganisaties nu extra in beeld zijn

Opvallend voor onze doelgroep: de Belastingdienst besteedt in 2026 expliciet extra aandacht aan overheidsorganisaties zelf. De gedachte daarachter: de overheid moet het goede voorbeeld geven. Het kabinet wilde schijnzelfstandigheid bij het Rijk zelf terugbrengen naar nul per 1 januari 2026, maar medio 2025 werkten er nog altijd zo'n 1.300 schijnzelfstandigen bij de Rijksoverheid. Gemeenten worden via de VNG ondersteund met webinars en een handboek flexibele arbeid — een signaal dat ook zij de komende tijd kritischer zullen kijken naar de manier waarop ze zzp'ers inzetten.

Werk je als interim beleidsadviseur, jurist of IT-professional voor een gemeente? Dan is de kans groot dat je opdrachtgever dit jaar zijn eigen inhuurbeleid tegen het licht houdt.

De Wet VBAR: een nieuw beoordelingskader én een tariefgrens

Naast de handhaving van de bestaande Wet DBA ligt er een nieuw wetsvoorstel: de Wet Verduidelijking Beoordeling Arbeidsrelaties (VBAR). Dit voorstel is op 7 juli 2025 ingediend bij de Tweede Kamer en moet het gezagscriterium verduidelijken aan de hand van twee hoofdvragen: is er sprake van werkinhoudelijke sturing, en werk je voor eigen rekening en risico? Beide krijgen elk vijf concrete indicaties om aan te toetsen.

De meest concrete maatregel voor de praktijk: bij een uurtarief onder de €36 geldt straks een wettelijk rechtsvermoeden van een arbeidsovereenkomst. Werk je voor minder dan dat bedrag, dan moet de opdrachtgever aantonen dat er wél sprake is van zelfstandigheid — niet andersom.

Beoogde ingangsdatum is 1 juli 2026, maar het voorstel ligt onder politiek vuur vanwege de complexiteit en uitvoerbaarheid. Een alternatief voorstel, de Zelfstandigenwet, gesteund door onder meer D66, CDA en VVD, wint terrein. Kortom: de datum en de precieze invulling staan nog niet vast — wij houden dit voor je in de gaten.

Let op: de webmodule heeft nog steeds geen juridische status

Regelmatig krijgen we de vraag of een ingevulde webmodule beoordeling arbeidsrelatie zekerheid geeft. Dat is niet zo: de webmodule blijft een hulpmiddel voor opdrachtgevers om een relatie te toetsen, maar heeft geen juridische status. Een positieve uitkomst is dus geen garantie dat de Belastingdienst achteraf hetzelfde oordeelt.

Wat betekent dit concreet voor jou?

• Werk je als zzp'er onder de €36 per uur bij een gemeente of andere overheidsorganisatie? Reken erop dat dit tarief onder de VBAR een van de eerste dingen is waarop wordt getoetst.
• Twijfel je of jouw opdracht kwalificeert als zelfstandig ondernemerschap of feitelijk als een dienstverband? Laat dit nu beoordelen, niet pas als de Belastingdienst langskomt.
• Werk je via detachering in plaats van als zzp'er, dan verandert er voor jou in de kern niets — de discussie gaat over de kwalificatie van zzp-opdrachten, niet over detacheringscontracten.
• Houd rekening met een strenger wordend aanbestedingsklimaat: sommige overheidsopdrachtgevers experimenteren al met het uitsluiten van bepaalde constructies (zoals BV-structuren) bij aanbestedingen — een ontwikkeling die overigens juridisch omstreden is.

Hoe Smito je hierin ondersteunt

Bij Smito denken we met je mee over de contractvorm die het beste bij jouw situatie past: zzp, loondienst of detachering. We volgen de ontwikkelingen rond de Wet DBA en de Wet VBAR op de voet en vertalen ze naar praktische keuzes voor beleidsadviseurs, juristen, IT-professionals en andere specialisten die voor de overheid werken. Twijfel je over jouw positie? Neem contact op, dan kijken we samen naar wat voor jou verstandig is.