Aanbestedingstaal voor opdrachtgevers: zo sluit je geen goede zzp'ers uit

Een aanbesteding voor interim-inhuur is zo geschreven dat je de beste kandidaten mist, of zo streng dat je achteraf een juridisch probleem hebt. Dat laatste bleek in 2026 twee keer hard: eerst bij de Auditdienst Rijk, daarna bij een provincie. Beide keren oordeelde een onafhankelijke instantie dat de opdrachtgever zzp'ers categorisch had uitgesloten – en dat mag niet zomaar.

Wat ging er mis bij de Auditdienst Rijk

In juni 2026 sloot de Auditdienst Rijk (ADR) bij een aanbesteding voor achttien tijdelijke auditors expliciet directeur-grootaandeelhouders en houders van zogeheten "declarabele-uren-bv's" uit. Het ministerie van Financiën motiveerde dit met: "door een bv heen kijken we" en het risico op schijnzelfstandigheid. Juristen noemden de onderbouwing "misplaatst" en "onbegrijpelijk" – jurisprudentie over het wegkijken van een bv-structuur geldt namelijk alleen in een handvol specifieke gevallen, niet als algemene regel voor een hele beroepsgroep.

De Commissie van Aanbestedingsexperts bevestigt: categorisch uitsluiten mag niet

Een maand later, in juli 2026, deed de Commissie van Aanbestedingsexperts een vergelijkbare uitspraak over een provincie die alle zzp'ers had uitgesloten van een opdracht als projectmanager. Het oordeel: een categorische uitsluiting op basis van risico op schijnzelfstandigheid is een onweerlegbaar vermoeden dat individuele zelfstandigen onterecht buitensluit. Opdrachtgevers moeten een integrale afweging maken per inschrijver, en eerst minder verstrekkende maatregelen overwegen – zoals een modelovereenkomst van de Belastingdienst, vooraf overleg, of een resultaatgerichte opdrachtomschrijving. Het was al de tweede uitspraak van dit type in 2026, na een eerdere afkeuring van een gemeente die zzp'ers bij voorbaat weigerde. Daarmee is de lijn inmiddels duidelijk.

Wat dit betekent voor jouw tender

Als opdrachtgever wil je twee dingen tegelijk: een aanbesteding die juridisch overeind blijft, én een tekst die de juiste mensen aantrekt in plaats van ze af te schrikken. Dat vraagt om een andere aanpak dan "we nemen geen zzp'ers of bv's" in de voorwaarden zetten.

• Toets op geschiktheid, niet op rechtsvorm. Vraag naar ervaring, referenties en vakkennis – niet naar de juridische structuur waarin iemand werkt.
• Vermijd categorische uitsluitingsclausules. "Geen zzp'ers" of "geen bv-constructies" houdt na deze uitspraken juridisch geen stand, tenzij je per individuele inschrijver een deugdelijke motivering hebt.
• Beschrijf het resultaat, niet de aansturing. Formuleer de opdracht op output en deliverables in plaats van op uren, aanwezigheid en instructies – dat voorkomt schijn van een gezagsrelatie en is meteen beter voor je eigen Wet DBA-risico als opdrachtgever.
• Verwijs naar bestaande waarborgen. Een modelovereenkomst van de Belastingdienst of een intakegesprek over werkwijze is een lichtere maatregel dan uitsluiting, en vaak voldoende.
• Leg je motivering vast. Beperk je toch een groep inschrijvers, documenteer dan waarom minder verstrekkende maatregelen niet volstaan – dat is precies wat de Commissie nu expliciet vraagt.
• Gebruik de VNG-handreiking flexibele arbeidsinzet als vertrekpunt, maar toets de tekst altijd aan deze recentere uitspraken: een handreiking uit eerdere jaren is niet automatisch up-to-date met de huidige lijn in aanbestedingsrecht.

De kern: schrijf op kwaliteit, niet op angst

De onderliggende boodschap van beide uitspraken is simpel: angst voor schijnzelfstandigheid is geen vrijbrief om een hele beroepsgroep buiten de deur te houden. Een aanbesteding die zich richt op aantoonbare kwaliteit, heldere resultaatafspraken en een realistische werkwijze levert betere kandidaten op én staat juridisch sterker dan een tender vol categorische uitsluitingen.

Twijfel je of jouw aanbestedingstekst deze toets doorstaat, of zoek je sowieso ervaren interim-professionals voor beleid, IT, financieel, juridisch of het sociaal domein? Smito denkt mee over de opdrachtomschrijving en levert de match – zonder bureaucratische omwegen.